Tuấn Anh
Dù danh sách phim thì có thể đa dạng vô cùng, nhưng điện ảnh hằng năm nhìn chung vẫn thường tuân theo một khuôn mẫu. Chúng ta luôn có những siêu phẩm gần như chắc chắn sẽ thành công vang dội cả về doanh thu lẫn đánh giá phê bình, như “The Odyssey” hay “Dune: Part 3” của năm nay. Chúng ta có những bộ phim nghệ thuật đảm bảo sẽ càn quét các lễ trao giải và được lòng giới mộ điệu. Chúng ta có những tác phẩm mà nếu bị đánh giá tệ thì có lẽ cũng chẳng ngạc nhiên cho lắm, điển hình như vô vàn bộ phim làm lại (remake) của Disney, các “bom tấn” của Netflix, hay những phần hậu truyện ăn mày dĩ vãng của các bộ phim từ hàng thập kỷ trước.
Và chúng ta luôn có những tác phẩm đặc biệt, đôi khi chỉ một hoặc hai bộ phim mỗi năm, dường như xuất hiện từ hư vô và rồi làm khuynh đảo cả thế giới. Năm nay, danh xưng đó chắc hẳn thuộc về “Obsession”. Là một bộ phim kinh dị độc lập với kinh phí chỉ vỏn vẹn 750 nghìn USD (thậm chí còn thấp hơn kinh phí của một số phim điện ảnh Việt Nam giờ đây) và khai thác mô-típ kinh điển về việc “hãy cẩn thận với thứ mà bạn hằng mong ước”, “Obsession” thành công rực rỡ khi không những thu về hơn 400 triệu USD – gấp hơn 500 lần kinh phí sản xuất – mà còn được cả khán giả lẫn giới phê bình tung hô là một trong những bộ phim hay nhất của năm 2026 tính tới thời điểm hiện tại.
Tuy nhiên, điều thú vị nhất về bộ phim có lẽ lại nằm ở đạo diễn. Xem một “Obsession” quá đỗi chỉn chu và sáng tạo, người ta có thể dễ dàng lầm tưởng rằng tác phẩm này được làm ra bởi một đạo diễn kinh dị lão làng. Vì vậy, thật khá bất ngờ khi được biết rằng Curry Barker, bộ óc sáng tạo đằng sau “Obsession”, không những mới lần đầu ‘cầm trịch’ một bộ phim điện ảnh kinh dị, mà cho tới cách đây không lâu, còn được biết đến nhiều hơn dưới tư cách một diễn viên hài. Dù đã từng thử sức với thể loại kinh dị qua một vài bộ phim ngắn, Barker lại nổi tiếng qua nhóm hài “That’s a Bad Idea”, chuyên làm các video hài ngắn cùng người bạn Cooper Tomlinson. (Tomlinson cũng góp mặt trong bộ phim “Obsession” trong vai cậu bạn Ian).
Việc lấn sân từ diễn viên hài qua đạo diễn phim kinh dị thoạt nghe có vẻ trái khoáy, song thực chất Barker không phải người đầu tiên đi theo con đường này. Zach Cregger, vị đạo diễn kinh dị “nổi như cồn” trong một vài năm nay với những tác phẩm rợn người như “Barbarian” hay “Weapons”, từng là thành viên sáng lập của nhóm hài The Whitest Kids U’ Know và góp mặt trong một số series hài truyền hình. Trước khi thực hiện “Talk to Me” và “Bring Her Back”, anh em nhà Philippou chuyên làm tiểu phẩm và parody trên kênh Youtube RackaRacka. Hay đỉnh cao nhất phải kể tới Jordan Peele, người đã bước ra từ bộ đôi hài kịch lừng danh Key and Peele và vươn mình trở thành một trong những đạo diễn kinh dị được đánh giá cao nhất trong một thập kỷ vừa qua, với một tượng vàng Oscar và các tác phẩm được giới phê bình ngợi ca như “Get Out”, “Us” và “Nope”. Mô-típ này thậm chí còn xuất hiện trong chính nền điện ảnh của Việt Nam với trường hợp của Huỳnh Lập. Anh bắt đầu sự nghiệp với nhóm hài DAMtv qua các video parody và nhạc chế, dần dần đảm nhận các vai trò sáng tạo lớn hơn khi làn sóng web drama bắt đầu nổi lên, để rồi sau đó tự đạo diễn các bộ phim điện ảnh của riêng mình như “Pháp sư mù” hay “Nhà gia tiên”. Dẫu không hoàn toàn thuộc thể loại kinh dị, các bộ phim này vẫn mang đậm các yếu tố kinh dị và tâm linh.
Nếu một hiện tượng xảy ra một lần, nó có thể chỉ là một sự dị biệt. Hai lần có thể là sự trùng hợp. Nhưng từ lần thứ tư trở lên, chắc chắn nó tuân theo một quy luật nào đó. Vậy một câu hỏi cần được đặt ra: Tại sao? Tại sao lại có những màn lấn sân tay ngang giữa hai thể loại chẳng hề liên quan tới nhau? Tại sao những diễn viên hài, phần lớn chuyên sản xuất nội dung ngắn trên các nền tảng mạng, lại phù hợp một cách kỳ lạ để ‘cầm trịch’ một dự án phim kinh dị?
Lý do đầu tiên có lẽ nằm ở việc hài kịch và kinh dị, xét cho cùng, giống nhau hơn nhiều so với những gì người ta vẫn nghĩ, đặc biệt là về mặt cấu trúc. Hãy thử nghĩ mà xem. Bất kỳ một trò đùa nào, ở dạng cơ bản nhất, đều được cấu thành từ hai yếu tố chính: ‘set-up’ và ‘punchline’. ‘Set-up’, hiểu nôm na như một màn dọn đường, có thể là một câu hỏi hay lời kể khơi gợi sự mò đoán. Nó thường sẽ dẫn dắt tới một kết luận hiển nhiên, nhưng rồi ‘punchline’ hay cú chốt hạ xuất hiện, gạt phăng kết luận logic đó và thay thế bằng một câu trả lời phi lý hoặc ngớ ngẩn hơn, từ đó tạo nên sự buồn cười. Ví dụ như: “Tại sao người ta ăn bún đậu mắm tôm xong thường uống trà đá? / Vì nếu uống mắm tôm thì mặn lắm.” Một cú hù dọa trong phim kinh dị cũng vận hành theo cơ chế tương tự. Màn dọn đường sẽ là một bối cảnh bình thường, tạo cho khán giả cảm giác an toàn. Rồi ngay sau là cú chốt hạ: một thứ gì đó phá tan trạng thái an toàn đó, khiến người xem khiếp sợ.
Có thể thấy rõ điều này trong “Obsession”, ở phân đoạn khi nhân vật Bear tạm biệt Nikki và chuẩn bị rời nhà để đi làm. Tất cả chúng ta đều kỳ vọng rằng Bear sẽ bước ra khỏi cửa, và phân cảnh này sẽ kết thúc. Nhưng rồi, bộ phim cắt sang góc máy từ điểm nhìn của Bear, đối diện với cánh cửa đã bị Nikki dùng băng keo bịt kín, như một biểu hiện rùng rợn cho nỗi ám ảnh của cô dành cho anh. Mọi thứ không dừng lại ở đó. Bear rồi cũng xé được lớp băng dính và ra khỏi nhà; và một lần nữa, ta lại đinh ninh rằng cảnh phim sẽ khép lại tại đó, để chuyển sang phân đoạn anh ở nơi làm việc. Nhưng không. Máy quay vẫn chạy, để ta thấy Nikki đang đứng đơ ra giữa căn phòng, không thể cử động khi thiếu vắng Bear.
Giống như một trò đùa sẽ nhạt tuếch nếu người nghe bắt thóp được ‘punchline’ ngay từ đầu, một cú hù dọa cũng vậy. Nó đòi hỏi người thực hiện phải biết đánh lạc hướng đối phương, phải biết tận dụng đúng thời điểm để chốt hạ. Đó là lý do vì sao ngày nay, khán giả phim kinh dị ngày một bớt mặn mà với những màn ‘jump scare’. Bởi họ luôn biết sẵn rằng sẽ có thứ gì đó bất thình lình lao ra để hù dọa. Nó có thể khiến ta giật mình trong vài giây, nhưng khó có thể mang lại thứ cảm giác ớn lạnh sâu thẳm về mặt tâm lý mà nhiều người tìm kiếm ở những thước phim kinh dị chất lượng.
Một nguyên nhân khác có lẽ tới từ việc cả hài kịch lẫn kinh dị đều khai thác những cực hạn của tâm lý con người và mổ xẻ các lề thói và chuẩn mực xã hội. Hay nói cách khác, cả hai thể loại đều xoay quanh việc con người hành xử theo cách mà một người bình thường sẽ không làm. Chính Curry Barker đã phần nào xác nhận điều này khi anh chia sẻ trong một cuộc phỏng vấn rằng: “Khi bạn tìm kiếm ý tưởng cho một tiểu phẩm, bạn sẽ bắt đầu nghiên cứu cách hành xử của con người và tâm lý của họ.” Ở một góc độ nào đó, “Obsession” mang chung thứ ADN với thông điệp “Ê này, thứ bạn sắp làm có vẻ không phải một ý hay đâu” vốn đã thấm nhuần vào mọi tiểu phẩm của Barker, tới nỗi anh và Tomlinson đã lấy nó làm tên cho nhóm hài của họ: “That’s a Bad Idea”. Tất cả đều là những ý tưởng tồi, dù đó là đục lỗ vào hộp đồ ăn rồi đặt chiếc hộp lên hạ bộ để chơi khăm bạn như trong tiểu phẩm “Doritos prank on my girlfriend”, hay ước rằng cô gái bạn đang “thương thầm nhớ trộm” sẽ yêu bạn hơn bất cứ thứ gì khác trên cõi đời.
Sự tương đồng này cũng xuất hiện trong trường hợp của Jordan Peele. Với thể loại hài, anh đã dành biết bao năm sự nghiệp để châm biếm sự lố bịch trong các vấn đề sắc tộc của xã hội Mỹ thông qua những tiểu phẩm của Key and Peele. Và rồi Peele thực hiện bộ phim “Get Out”, một lần nữa chỉ trích những thành kiến sắc tộc đã ăn sâu vào văn hóa nước Mỹ giờ đây được giấu dưới một sự thân thiện đầy gượng ép. Bộ phim bắt đầu với một màn ‘set-up’ sượng trân tới vô cùng khi nhân vật chính về ra mắt gia đình của người bạn gái khác sắc tộc, để rồi từ từ lột trần lớp vỏ thân thiện bên ngoài và phơi bày sự thật kinh hoàng của sự đạo đức giả, của định kiến chủng tộc và sự bóc lột đã ăn sâu vào hệ thống xã hội qua cú twist rằng gia đình da trắng kia chuyên bắt cóc người da đen để chiếm đoạt những cơ thể “vượt trội về mặt thể chất” và cấy ghép trí óc của họ vào.
Một lý do khác đơn giản có thể là vì những diễn viên hài chuyên làm nội dung ngắn có nhiều thời gian để thực hành hơn. Trong làm phim, cũng như trong mọi lĩnh vực khác, trăm hay không bằng tay quen. Dù có dự định đạo diễn phim thể loại gì đi chăng nữa, trước hết và quan trọng hơn cả, ta phải thuần thục với chính nghiệp vụ đạo diễn. Các diễn viên hài, các nhà sáng tạo nội dung hài được hưởng lợi rất nhiều từ điều này, bởi hơn bất kỳ thể loại nào khác, những câu chuyện hài rất dễ được tiêu thụ và đặc biệt phù hợp cho dạng nội dung ngắn. Hãy cứ dạo qua bất kỳ nền tảng nào, từ TikTok với Instagram Reels tới Youtube Shorts, và ta sẽ thấy các nội dung hài luôn chiếm thế áp đảo tuyệt đối về số lượng. Jordan Peele cùng cộng sự Keegan-Michael Key đã dành 5 năm thực hiện các tiểu phẩm hài cho chương trình Key and Peele. Đó là 5 năm để trau dồi kỹ năng chèo lái các dự án tự sự. Curry Barker và kênh Youtube 1,5 triệu người đăng ký của anh cũng vậy. Giả sử Barker ngay từ đầu chỉ đâm đầu làm các nội dung kinh dị và trung thành tuyệt đối với thể loại đó, thật khó để hình dung anh có thể có ngần ấy cơ hội để rèn luyện kỹ năng đạo diễn của mình.
Bất kể lý do là gì, có một điều ta có thể chắc chắn, rằng công thức “lấn sân” này đã và đang phát huy tác dụng. Tất cả các đạo diễn trong bài viết này đều đang có những dự án kinh dị lớn sẽ ra mắt trong tương lai. Sau thành công của “Obsession”, Barker đã được A24 “chọn mặt gửi vàng” để thực hiện bản làm lại của biểu tượng kinh dị “Texas Chainsaw Massacre”, đồng thời được ký một bản hợp đồng trị giá hàng chục triệu đô với hãng phim Universal để viết, đạo diễn và sản xuất một tác phẩm kinh dị mới. Zach Cregger đang hoàn thiện bản làm lại của “Resident Evil” dựa trên loạt game đình đám, dự kiến sẽ ra mắt vào cuối năm nay. Jordan Peele đã hoàn tất kịch bản cho bộ phim thứ tư của mình, trong khi anh em nhà Philippou đã được Marvel tiếp cận để đem yếu tố kinh dị vào vũ trụ điện ảnh siêu anh hùng, với những lời đồn đoán cho rằng dự án bí mật đó có thể là “Ghost Rider” hoặc “Midnight Sons”.
Tất cả điều này khiến chúng ta tự hỏi rằng, liệu danh hài nào sẽ lấn sân sang thể loại kinh dị tiếp theo?
Có thể bạn cũng quan tâm
