Quốc Thái
Ở triển lãm “Nguyễn Huy An: Tác phẩm trên giấy 2005–2025” tại Art30 Gallery, Hà Nội, những hình ảnh vốn gắn với cảnh quan Bắc Bộ dường như đã rời khỏi địa hạt quen thuộc. Mái đình không còn hẳn là kiến trúc, mặt ao không nhất thiết còn là mặt nước. Chúng co lại, phình ra, chìm xuống hoặc lơ lửng trên khoảng giấy trống, trở thành những hình hài vừa thân thuộc vừa khó gọi tên.
Sinh năm 1982 tại Hà Nội, Nguyễn Huy An được biết đến như một nghệ sĩ đa phương tiện, từng tham gia Istanbul Biennial, Singapore Biennial và Documenta 15, đồng thời là một thành viên của nhóm nghệ thuật Phụ Lục. Song song với trình diễn và sắp đặt, anh cũng là một họa sĩ. Trong triển lãm lần này, anh giới thiệu đến công chúng hơn 80 tác phẩm, được vẽ trong suốt hai thập niên, từ năm 2005 đến 2025.
Nhìn toàn bộ phòng tranh từ xa, điều dễ nhận thấy nhất là sự lặp lại của những hình ảnh làng quê Bắc Bộ vốn đã quen thuộc trong tâm trí. Có lúc thủy đình là một khối kiến trúc tối và nặng, lúc khác chỉ còn đường cong của mái; có khi mặt ao trở thành một vòng tròn chứa vật thể đen đặc ở tâm, khi khác lại nhòe đi như thể hình ảnh đang chìm qua nhiều lớp ký ức. Đặt giữa những khoảng giấy rộng và gần như không có bối cảnh, các vật thể trở nên đơn độc.
Sự biến đổi ấy đặc biệt rõ trong những loạt tranh về ao và thủy đình. Nguyễn Huy An kéo, ép, làm tròn hoặc thu nhỏ những đường nét kiến trúc, đôi khi khiến mái đình mang dáng một chiếc mũ, một cái tai hay một bộ phận cơ thể. Những hình khối vốn cứng rắn của kiến trúc bỗng trở nên mềm mại hơn. Ở đây, phong cảnh không được tái hiện theo nghĩa thông thường. Nghệ sĩ dường như giữ lại vừa đủ những chi tiết để ta nhận ra một nơi chốn quen thuộc, nhưng đồng thời cũng biết cách tạo ấn tượng để chúng trông mới mẻ hơn.
Bảng màu của triển lãm cũng trầm và tiết chế: đen than, nâu đất, xám, xanh thẫm, đôi lúc một quầng vàng hay đỏ nhạt hiện lên trên nền giấy. Không có nhiều chi tiết để mắt nán lại, thay vào đó chúng tạo cảm giác về sức năng, độ sâu và cả xúc giác bề mặt. Một hình đen có thể giống cái hố, nhưng cũng có thể là bóng của một vật đang biến mất; một khối sáng lại giống thứ gì đó vừa nổi lên khỏi mặt nước. Càng nhìn, ranh giới giữa vật thể và bóng, giữa kiến trúc và cơ thể càng trở nên mong manh.
Trên chiếc bàn dài giữa phòng, có một không gian khá thú vị. Đó là nơi trưng bày những phác thảo ý tưởng ban đầu cho các bức tranh. Những bản phác thảo được trải ra như một cuốn sổ tay mở rộng: mái đình được vẽ đi vẽ lại, hình khối được kéo dài rồi nén xuống, những tỷ lệ khác nhau được thử nghiệm bằng vài nét chì và than. Nếu các tác phẩm đóng khung trên tường mang vẻ quyết đoán thì những tờ giấy trên bàn lại để người xem bước gần hơn vào quá trình suy nghĩ của nghệ sĩ. Hình ảnh “thai nghén” tác phẩm, cùng những lần thử, bỏ, sửa hiện ra.
Giấy dó giữ một vai trò đáng kể trong quá trình ấy. Bề mặt giấy hút màu và không cho phép người vẽ dễ dàng xóa bỏ hay quay lại như nhiều chất liệu khác. Vì thế, phía sau vẻ nhẹ và tĩnh của tranh là một sự cân bằng khá mong manh giữa kiểm soát và buông tay. Sau hàng chục năm lặp lại một số hình ảnh, nét vẽ không còn đơn thuần là thao tác của bàn tay mà gần như trở thành một dạng trí nhớ cơ thể. Có lẽ bởi vậy mà những mái đình, ao nước hay núi Tản Viên trong tranh Huy An không mang cảm giác của những biểu tượng văn hóa được cố tình đưa vào tác phẩm. Chúng giống những hình ảnh đã ở đó quá lâu, được bàn tay nhớ lại trước cả khi lý trí kịp gọi tên.
Nhìn theo cách ấy, “Tác phẩm trên giấy 2005–2025” không chỉ là cuộc nhìn lại hai mươi năm sáng tác. Nó cho thấy một nghệ sĩ có thể ở lại với một hình ảnh lâu đến đâu, và một vật quen thuộc có thể tiếp tục biến đổi thế nào khi được quan sát đủ nhiều lần. Giữa một đời sống thị giác ngày càng đầy những hình ảnh xuất hiện rồi biến mất rất nhanh, hơn 80 tờ giấy tại Art30 Gallery chọn một nhịp độ gần như ngược lại: chậm, lặp lại và kiên trì. Đôi khi, chỉ một đường cong của mái đình cũng đủ để bắt đầu lại câu chuyện.
Có thể bạn cũng quan tâm
