Quốc Thái
Đã hơn 3 thập kỷ trôi qua kể từ ngày ra mắt (8/6/1993), thế nhưng bộ phim “Mùi Đu Đủ Xanh” của đạo diễn Trần Anh Hùng vẫn để lại dấu ấn không thể phai mờ trong nền điện ảnh Việt Nam. Dấu ấn đó đến từ những khung hình, góc quay, hình ảnh đậm chất thơ của thiên nhiên và văn hóa Việt. Với tôi, đó là ánh sáng từ căn bếp nơi cô bé Mùi phụ giúp bà vú già nấu nướng. Nếu bạn đã từng xem bộ phim này, điều bạn nhớ nhất là gì? Cùng Heritage khám phá lại Mùi Đu Đủ Xanh để hoài niệm chất thơ trong những khoảnh khắc bình dị.
Trong lịch sử điện ảnh Việt Nam, “Mùi Đu Đủ Xanh” luôn giữ một vị trí đặc biệt. Đây là phim truyện dài đầu tay của đạo diễn Trần Anh Hùng, đồng thời là tác phẩm Việt Nam đầu tiên giành giải Caméra d’Or tại Liên hoan phim Cannes và được đề cử Oscar cho Phim nói tiếng nước ngoài xuất sắc nhất.
Lấy bối cảnh Sài Gòn những năm 1950 – 1960, cốt truyện của phim khá đơn giản, xoay quanh nhân vật Mùi, một cô bé giúp việc được đưa vào làm trong một gia đình tư sản. Không tạo ra những yếu tố kịch tính hay cao trào cảm xúc, bộ phim “trôi” đi như một dòng chảy chậm rãi của cuộc sống thường ngày. Ở đó, người xem nhìn thế giới qua đôi mắt của Mùi và học cách chú ý đến những chi tiết nhỏ nhưng đầy chất thơ. Ví như một giọt nước lặng yên trên lá. Một đàn kiến đang di chuyển. Một con ếch nằm trong vũng nước sau cơn mưa. Ánh sáng xuyên qua tán cây ngoài cửa sổ. Và mùi của trái đu đủ xanh vừa mới cắt.
Có lẽ đó là lý do vì sao nhiều người xem lần đầu thường cảm thấy bối rối. Chúng ta đã quen với điện ảnh như một phương tiện kể chuyện, trong khi “Mùi Đu Đủ Xanh” giống như một trải nghiệm hơn là một câu chuyện. Bộ phim mời người xem từ bỏ nhu cầu biết điều gì sẽ xảy ra tiếp theo để thay vào đó quan sát điều đang diễn ra ngay trước mắt. Một bài phê bình từng nhận xét rằng bộ phim gần như không có cốt truyện, và chỉ khi người xem ngừng tìm kiếm những nút thắt hay cao trào, vẻ đẹp thật sự của tác phẩm mới bắt đầu hiện ra.
Vẻ đẹp ấy trước hết đến từ hình ảnh. Toàn bộ phim được quay tại trường quay ở Pháp thay vì ở Việt Nam. Dù vậy, thế giới Việt mà Trần Anh Hùng tạo nên lại mang cảm giác chân thực đến kỳ lạ. Những khoảng sân ẩm sau cơn mưa, ánh nắng hắt qua rèm cửa, tiếng côn trùng trong khu vườn nhiệt đới hay những chiếc bát, chiếc đĩa cũ kỹ trong căn bếp đều được chăm chút với độ chính xác gần như ám ảnh. Mọi chi tiết dường như đã được tinh lọc đến mức tối giản, để từ đó tạo ra một Việt Nam không hoàn toàn là hiện thực, mà là những mảnh ký ức sống động.
Ở trung tâm của tất cả là nhân vật Mùi. Trong suốt bộ phim, cô gần như không thay đổi thế giới xung quanh mình. Chính sự hiện diện của cô mới là điều khiến thế giới ấy trở nên khác đi. Mùi quan sát nhiều hơn nói. Cô di chuyển nhẹ nhàng đến mức đôi lúc giống như một cái bóng trong căn nhà. Nhưng cũng chính nhờ đôi mắt của cô mà người xem nhận ra những mất mát, những đổ vỡ và những tình cảm âm thầm tồn tại dưới vẻ bình lặng của đời sống.
Khi bộ phim bước sang nửa sau, Mùi trưởng thành và chuyển đến làm việc trong ngôi nhà của một nghệ sĩ piano trẻ tuổi. Tại đây, câu chuyện tình yêu lặng lẽ giữa họ bắt đầu xuất hiện. Nhưng ngay cả lúc ấy, tình yêu trong “Mùi Đu Đủ Xanh” vẫn không được kể bằng những lời tỏ tình hay những khoảnh khắc bùng nổ cảm xúc. Nó hiện diện trong những ánh nhìn, trong âm nhạc, trong việc người đàn ông dạy Mùi đọc và viết, và trong nụ cười cuối cùng của cô ở đoạn kết.
33 năm sau ngày công chiếu, thế giới điện ảnh đã thay đổi rất nhiều. Chúng ta đang sống trong thời đại của nhịp dựng nhanh, của thuật toán và những nội dung cạnh tranh từng giây để giành lấy sự chú ý. Trong bối cảnh ấy, “Mùi Đu Đủ Xanh” có lẽ càng trở nên đặc biệt hơn. Bộ phim nhắc chúng ta rằng điện ảnh không chỉ là kể chuyện. Đôi khi, điện ảnh đơn giản là khả năng khiến người xem nhìn lại thế giới quen thuộc bằng một đôi mắt khác.
Có những tác phẩm được nhớ đến vì những gì chúng kể. “Mùi Đu Đủ Xanh” được nhớ đến vì những gì nó khiến ta cảm nhận. Giống như một bản nhạc thính phòng, một bài thơ không vần, hay một mùi hương thoảng qua trong khu vườn mùa hạ, bộ phim vẫn tiếp tục tồn tại trong ký ức người xem rất lâu sau khi khung hình cuối cùng khép lại. Và có lẽ đó cũng chính là điều đẹp nhất mà điện ảnh có thể làm được.
Có thể bạn cũng quan tâm
