Quốc Thái
Giữa trung tâm Sài Gòn, trong một tòa nhà vừa được cải tạo trên đường Đặng Thị Nhu, triển lãm nhóm “trong cuộn phim, khu rừng sống mãi” tại Rare Sea mở ra như một hành trình đi xuyên qua những tàn dư của đô thị hóa, công nghiệp và lao động. Ở triển lãm, người xem như được “chạm” vào một thế giới đầy sống động, nơi âm thanh, mùi hương, ký ức và vật chất cùng hiện diện như những dấu vết vẫn còn lưu lại trong quá trình phát triển đô thị.
Triển lãm quy tụ các tác phẩm của bốn nghệ sĩ Aliansyah Caniago, Xuân-Hạ, Rab và Hoàng Vũ, xoay quanh nhiều chất liệu khác nhau từ tranh lụa, điêu khắc, video đến sắp đặt âm thanh. Dẫu vậy nhưng không gian của triển lãm vẫn giữ được sự liền mạch, không chỉ ở hình thức mà còn ở cảm giác ám ảnh xuyên suốt: những thứ bị bỏ lại phía sau trong hành trình phát triển vẫn chưa bao giờ thật sự biến mất.
Ngay từ tầng trệt, tác phẩm của nghệ sĩ Indonesia Aliansyah Caniago đã dẫn người xem bước vào một vùng không gian nửa linh thiêng, nửa công nghiệp. Những dải phim nhựa được kéo dài thành một cấu trúc giống nhà mồ, phủ toàn bộ căn phòng trong ánh xanh chromatic lạnh lẽo. Chất liệu điện ảnh ở đây không còn là công cụ lưu giữ hình ảnh, mà trở thành vật thể mang ký ức thuộc địa, lưu chuyển hàng hóa và cả những linh hồn bị chôn vùi trong lịch sử khai thác. Các tác phẩm của Aliansyah không cố tái hiện quá khứ theo kiểu tư liệu, mà khiến người xem cảm nhận lịch sử bằng trực giác: qua âm thanh vỡ vụn, mùi hương, vật chất và bóng tối.
Di chuyển lên tầng một, triển lãm chuyển sang nhịp điệu mới: nhịp điệu của các cuộc xây dựng và sản xuất. Hoàng Vũ tạo nên những điểm nghe-nhìn từ chính cấu trúc đô thị. Các tác phẩm âm thanh và sắp đặt của anh khai thác tiếng ồn công trường, giàn giáo, lưới kim loại và các rung động vật chất như thể thành phố cũng có cơ thể riêng của nó. Có cảm giác như người xem không còn đứng bên ngoài đô thị để quan sát nữa, mà đang nghe thành phố tự nói bằng những âm thanh vốn đang bị bỏ qua.
Đối lập với sự tối giản của Hoàng Vũ là thế giới kỳ dị của Rab. Trong “Nhà máy răng hiệu con ác là”, những hình ảnh và biểu tượng công nghiệp được mô phỏng. Cơ thể con người trong tác phẩm của Rab mất dần cá tính, trở thành những đơn vị sản xuất có thể bị nhân bản và trao đổi. Nghệ sĩ sử dụng góc nhìn thần thoại và sinh học để nói về quá trình đô thị hóa như một cỗ máy hấp thụ mọi thứ, từ động vật, ký ức cho tới chính con người.
Không gian cuối cùng trên tầng hai lại mang một sắc thái lặng hơn. Trong căn bếp của Rare Sea, Xuân-Hạ trình chiếu ba kênh video xoay quanh lao động giới trong gia đình. Không có những hình ảnh kịch tính hay lời tuyên bố trực diện, chỉ là những cử chỉ lặp đi lặp lại trong bếp, phòng giặt, phòng tắm. Nhưng chính sự lặp lại ấy lại khiến người xem nhận ra bao nhiêu công việc chăm sóc vô hình đã âm thầm giữ cho một gia đình tồn tại qua nhiều thế hệ phụ nữ. Các video của Xuân-Hạ giống một lời tri ân nhẹ nhưng nặng lòng, đồng thời cũng là một phê bình âm thầm về cách lao động chăm sóc thường bị xem như điều hiển nhiên.
Điều thú vị ở “trong cuộn phim, khu rừng sống mãi” là triển lãm không đưa ra câu trả lời rõ ràng. Thay vào đó, nó tạo nên những vùng cảm giác. Người xem bước từ tiếng ồn công trường sang bóng tối phủ phim nhựa, từ những vật thể công nghiệp sang căn bếp gia đình, rồi dần nhận ra tất cả đều liên quan đến cùng một câu hỏi: điều gì bị che khuất phía sau những hứa hẹn về phát triển và hiện đại hóa?
Trong bối cảnh diện mạo Sài Gòn thay đổi từng ngày, triển lãm này đặc biệt gây cộng hưởng. Nó không chống lại tiến bộ, nhưng buộc người xem nhìn kỹ hơn vào những thứ đã bị làm cho vô hình trong chính quá trình ấy: lao động, ký ức, môi trường, và cả những linh hồn vẫn đang cư trú trong vật chất.
Triển lãm “trong cuộn phim, khu rừng sống mãi” diễn ra từ ngày 28/03 đến hết 31/05/2026 tại Rare Sea, số 3 Đặng Thị Nhu, phường Bến Thành, TP. Hồ Chí Minh.
Có thể bạn cũng quan tâm
