Thanh Hiển
Có những người bước vào ngành giải trí bằng khát vọng trở thành tâm điểm. Và cũng có những người chọn đứng phía sau ánh đèn, lặng lẽ kiến tạo nên những khung hình khiến người khác được tỏa sáng. Kiên Ứng – đạo diễn MV, nhiếp ảnh gia, quay phim và nhà sản xuất là một người như thế. Nhưng chính việc chọn đứng ở vị trí quan sát lại khiến anh trở thành một gương mặt khó bỏ qua của thế hệ đạo diễn hình ảnh Việt Nam đương đại.
Trong cuộc trò chuyện, Kiên Ứng nhắc đến một chi tiết tưởng như rất nhỏ: Ngay từ thời còn là học sinh cấp 3, khi viết vào cuốn lưu bút cuối năm rằng mình sẽ là người nổi tiếng đến mức một ngày nào đó người ta sẽ tìm thấy tên mình trên Google, anh không chủ động xây dựng chiến lược nào để đạt đến điều đó. Anh chỉ tiếp tục quan sát thế giới xung quanh và để những điều mình nhìn thấy dần trở thành chất liệu sáng tạo.
Điều đáng chú ý là Kiên Ứng chưa bao giờ xem mình như một “celebrity director”. Anh nói về bản thân như một nghệ sĩ độc lập, một người thích cầm máy ảnh, thích quay, thích chụp và thích “làm đẹp cho người khác”. Trong thế giới của anh, nghệ thuật không bắt đầu từ nhu cầu được chú ý, mà bắt đầu từ nhu cầu được tạo ra hình ảnh.
Có lẽ vì vậy mà các sản phẩm của anh luôn mang cảm giác của những cuộc thử nghiệm không ngừng. Khi nhắc đến các cột mốc nghề nghiệp, anh không chọn duy nhất một tác phẩm để gọi tên. MV “Em Không Thể” của Tiên Tiên hay MV “Có Ai Thương Em Như Anh” của Tóc Tiên chỉ là hai ví dụ tiêu biểu cho những lần anh cảm thấy mình “trưởng thành hơn” sau mỗi sản phẩm. Với Kiên Ứng, mỗi MV đều là một dạng bước ngoặt nhỏ. Không phải vì mức độ thành công thương mại, mà vì mỗi dự án đều lấy đi một phần năng lượng và cảm xúc của anh.
Anh từng ví những đạo diễn MV trẻ như những “người thợ xây” – những người làm việc trong cường độ cao nhưng không phải lúc nào cũng được nhìn nhận tương xứng. Ký ức về những ngày đầu vào TP. Hồ Chí Minh vẫn còn hiện rõ: những ê-kíp làm việc hơn 24 tiếng liên tục, những người cầm máy hay dựng phim thường bị nhìn như những bộ phận kỹ thuật đứng phía sau nghệ sĩ. Có lẽ vì từng trải qua giai đoạn ấy, Kiên Ứng đặc biệt nhạy cảm với cách một môi trường đối xử với ê-kíp sáng tạo.
Trong một thời gian dài, đó gần như là thực tế quen thuộc của ngành sản xuất MV Việt Nam. Trong khi ở Hàn Quốc hay Mỹ, mỗi thành viên trong ê-kíp, từ producer, editor, đến photographer, được coi là những chuyên gia có tiếng nói, thì ở Việt Nam, ranh giới giữa sáng tạo và phục vụ vẫn thường nghiêng về phía bất lợi cho đội ngũ sáng tạo. Kiên Ứng đã chứng kiến điều này từ những ngày đầu khi anh vừa đặt chân vào thành phố, làm việc trong một ê-kíp không được nhìn nhận đúng mức. Và anh phản ứng bằng một thái độ dứt khoát: nếu khách hàng không tôn trọng những người làm việc cùng anh, anh sẵn sàng đứng dậy và rời đi.
Trong quan niệm của Kiên Ứng, những người đứng phía sau ống kính – đạo diễn hình ảnh, editor hay camera operator không phải nhân viên, họ là “những giáo sư, những tiến sĩ” với khả năng biến điều chưa hoàn thiện thành vẻ đẹp thực sự. Đó là một cách làm việc hiếm thấy trong môi trường mà quyền lực sáng tạo thường vận hành theo một chiều.
Anh cũng chia sẻ, làm việc với nghệ sĩ là làm việc với những cái tôi lớn. Kiên Ứng không phủ nhận điều này, nhưng anh tiếp cận điều đó như một người hiểu rõ vị trí của mình trong phương trình sáng tạo. “Sẽ không bao giờ có một cái gì đấy là tốt nhất cho một ai đó. Và nó sẽ luôn luôn là những sự lựa chọn” – Quan điểm ấy phản ánh một sự thấu hiểu khá sâu về tâm lý sáng tạo.
Nhiều nghệ sĩ, dù có đủ năng lực tài chính để đầu tư cho sản phẩm, lại không biết mình thực sự muốn gì. Họ phụ thuộc vào quản lý, trợ lý, vào những ý kiến bên ngoài được lọc qua lăng kính của người thứ ba. Trong khoảng trống đó, vai trò của đạo diễn không còn dừng ở việc thực thi ý tưởng, mà còn là người kiến tạo những phương án giúp nghệ sĩ nhìn thấy điều họ chưa hình dung ra.
Đây cũng là lý do vì sao mọi dự án với Kiên Ứng đều bắt đầu từ cuộc trò chuyện. Cách người ta nói chuyện, cách họ kể câu chuyện của mình, tính cách ẩn sau những từ ngữ họ chọn. Từ những cuộc trò chuyện ấy, ý tưởng dần hình thành.
Sau khi xuất hiện trong chương trình Anh Trai Vượt Ngàn Chông Gai và bất ngờ trở thành cái tên được nhắc đến rộng rãi hơn trong công chúng, Kiên Ứng nhận được câu hỏi về cảm giác khi được chú ý. Anh ưu tiên sự công nhận từ chính mình hơn sự công nhận từ công chúng. Với Kiên Ứng, nghệ thuật luôn bắt đầu từ sự tin tưởng vào chính mình, không phải từ sự xác nhận bên ngoài. Một nghệ sĩ không tin vào sản phẩm của chính mình thì “dù ai xem cũng vậy thôi” – câu nói mang vẻ đơn giản nhưng thực ra là nền tảng của toàn bộ cách anh làm nghề.
Điều đáng chú ý là Kiên Ứng không xem thứ tự ưu tiên ấy như một nguyên tắc cố định. Anh thừa nhận nó thay đổi theo giai đoạn: ban đầu làm cho sướng mình, rồi sướng bạn bè, rồi khán giả. Và bây giờ, khi đã có gia đình, có con – anh muốn làm những thứ mà khi con mình lớn lên xem lại, sẽ thấy được điều gì đó xứng đáng. Khán giả vẫn hiện diện, nhưng không còn là trung tâm duy nhất. Đó là một hình thức trung thực hiếm gặp trong một ngành công nghiệp thường đặt số lượt xem lên làm đơn vị đo lường tất cả.
Hơn 10 năm đứng sau ống kính, Kiên Ứng nhìn về xu hướng MV với một thái độ gần như bình thản. Theo anh, không có điều gì thực sự hoàn toàn mới. Nghệ thuật, thời trang, đời sống – tất cả đều xoay vòng. Những gì anh chưa thử chỉ là những thứ vướng vào vùng cấm, không phải vì thiếu ý tưởng. Đó là góc nhìn của một người đã đi đủ lâu để hiểu tính tuần hoàn của sáng tạo. Và khi đã thấy được đường chân trời, điều còn lại không phải là tìm kiếm cái chưa ai làm, mà là tìm cách chạm đến cái bản chất nhất của từng câu chuyện cụ thể.
Về AI – công cụ đang tạo ra nhiều tranh luận trong giới sáng tạo toàn cầu – Kiên Ứng cũng giữ được cái nhìn không bị cuốn vào cực đoan nào. Anh dùng AI, như một công cụ hỗ trợ, với điều kiện rõ ràng: “mình dắt nó, không để nó dắt mình”. Anh không hào hứng với việc lên án những ai sử dụng AI, cũng không bào chữa cho việc dùng AI thay thế hoàn toàn quá trình sáng tạo. Ranh giới, với anh, nằm ở đạo đức và sự trung thực: nếu AI giúp mình hoàn thiện ý tưởng, đó là công cụ tốt; nếu AI làm thay toàn bộ quá trình sáng tạo nhưng con người vẫn nhận đó hoàn toàn là sản phẩm của mình, đó là vấn đề cần tranh luận.
Ở cuối cuộc trò chuyện, khi được hỏi điều gì muốn nhắn gửi với những người trẻ muốn trở thành đạo diễn MV, Kiên Ứng không nói về tài năng hay cảm hứng. Anh nói về trải nghiệm. Hãy thử làm tất cả mọi công việc có thể: make-up, editor, quay phim, thậm chí cả những công việc tay chân phía sau hậu trường. Bởi chỉ khi hiểu được cách từng bộ phận vận hành, người đạo diễn mới thực sự biết mình đang kể câu chuyện gì.
Đó cũng có thể là chân dung chính xác nhất về Kiên Ứng hôm nay: một nghệ sĩ không ngừng quan sát thế giới bằng đôi mắt của người đứng sau máy quay. Một người tin rằng sáng tạo không chỉ đến từ năng khiếu, mà còn đến từ khả năng sống đủ sâu với thế giới quanh mình. Và trong một thời đại nơi ai cũng cố gắng trở nên nổi bật, có lẽ điều khiến anh trở nên đáng nhớ lại nằm ở khả năng lặng lẽ mở đường cho chính mình.
Xem đầy đủ cuộc trò chuyện của Heritage Fashion Icons với Kiên ứng tại kênh Youtube của Heritage.
Có thể bạn cũng quan tâm
